Controverses rond X (voorheen Twitter)
Sinds de overname door Elon Musk in oktober 2022 is X (Twitter) verwikkeld geraakt in controverses over desinformatie, haatzaaien, vrijheid van meningsuiting, privacy en politieke beïnvloeding. Musk verdedigt zijn beleid vanuit de vrijheid van meningsuiting. Tegenstanders benadrukken juist de verantwoordelijkheid van platforms voor democratische processen, de bescherming van gebruikers en de naleving van wetgeving. Daarmee is X een belangrijk strijdtoneel geworden in het debat over digitale macht en democratische controle. Over de misstanden bij X en bijbehorende AI Grok kan een dik boek worden geschreven. Hieronder een poging dit samen te vatten.
1. Desinformatie en nepaccounts. X wordt bekritiseerd vanwege de verspreiding van complottheorieën, verkiezingsdesinformatie en gecoördineerde beïnvloedings-campagnes. Meerdere onderzoeken wijzen op trollen en botnetwerken die meerdere keren worden ingezet voor verkiezingen in verschillende landen. Dat dezelfde netwerken herhaaldelijk worden ingezet, wijst erop dat X deze netwerken ongemoeid laat.
Enkele voorbeelden:
Tweede Kamerverkiezingen, oktober 2025: RTL Nieuws en HEIO/Trollrensics identificeerden meer dan 550 nepaccounts op X, grotendeels actief vanuit West-Afrika. Ze versterkten polariserende berichten, waaronder content van PVV- en FvD-accounts. Persistent infrastructure and cross-border influence operations traggeting European elections
ISD vond rond de Duitse Bondsdagverkiezingen van 2025 een netwerk van ongeveer 50 X-accounts dat valse nieuwsberichten verspreidde, versterkt door meer dan 6.000 accounts die verder verspreiden. Coordinated disinformation network uses AI, media impersonation to target German election
2. Haatzaaien en gebrekkige moderatie. Na de overname verminderde Musk de personeelsbezetting en veranderde het moderatiebeleid. De verspreiding van antisemitische, racistische en extremistische uitingen leidde tot kritiek. Grote adverteerders, waaronder IBM en Apple, staakten in 2023 tijdelijk hun advertenties.
In de periode november 23 -oktober 25 werd het aantal moderatoren gehalveerd naar ruim 1300, waarvan 0 Nederlandstalige moderatoren. Ter vergelijking: Tiktok heeft 100 Nederlandstalige moderatoren en Meta 111.
Het platform vertrouwt sterk op Community Notes, waarbij gebruikers misleidende berichten van context voorzien. Wetenschappelijk onderzoek uit 2026 laat zien dat deze aanpak juist bij politiek polariserende onderwerpen tekortschiet. Paul Bouchaud, Pedro Ramaciotti, Community Notes undermoderate polarizing content by design creating risks in electoral processes. Sci. Adv.12,eaee6932(2026).
Van 2.421 meldingen van bedreiging en opruiing aan landelijke politici tussen 2022 en 2025 waren er 2.254 (93%!) afkomstig van X, qua grootte het 9de platform in Nederland.(Bron: Openbaar Ministerie / de Volkskrant)
De Volkskrant onderzocht, samen met een onderzoeker van de Universiteit van Amsterdam, ruim 80.000 reacties op X aan landelijke politici en politieke partijen in de week voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025. De Volkskrant identificeerde daarvan 22.000 berichten die bedreigend, intimiderend of kleinerend waren. 6.000 mogelijk strafbare beledigingen en 700 ernstige strafbare uitingen. Ze worden volop doodgewenst, beledigd en bedreigd, maar politici zitten in de houdgreep van X
3. Politieke beïnvloeding. Musks uitgesproken politieke standpunten en zijn gebruik van X roepen vragen op over de invloed van een platformeigenaar op het publieke debat. Critici wijzen op mogelijke belangenverstrengeling, algoritmische beïnvloeding en onvoldoende transparantie.
Enkele voorbeelden:
Elon Musk zou in 2023 persoonlijk zou hebben laten ingrijpen in de gewichten van het aanbevelingsalgoritme nadat een bericht van Joe Biden meer interactie kreeg dan een bericht van Musk zelf. Volgens interne memo’s zou het systeem vervolgens zo zijn aangepast dat Musks berichten veel vaker werden getoond. Yes, Elon Musk created a special system for showing you all his tweets first
Gedurende vier weken in januari 2025 vergeleken onderzoekers de berichten van gevolgde accounts met wat X daadwerkelijk aanbeval in de Voor jou-feed. De belangrijkste uitkomsten: Berichten van de AfD werden meer dan twee keer zo vaak aanbevolen als hun aandeel in de berichten van gevolgde accounts. Berichten van de partij BSW werden zelfs meer dan zes keer zo vaak aanbevolen. (Political Biases on X before the 2025 German Federal Election)
4. Overtreding Europese wetgeving. In december 2025 legde de Europese Commissie X een boete van €120 miljoen op wegens schending van de Digital Services Act. Het ging om misleidende verificatievinkjes, onvoldoende advertentietransparantie en belemmering van onafhankelijk onderzoek. In juli 2026 accepteerde de Commissie een verbeterplan van X. Commission fines X €120 million under the Digital Services Act
5. Privacy en kunstmatige intelligentie. In 2024 moest X stoppen met het verwerken van bepaalde Europese gebruikersgegevens voor AI-training. Begin 2026 ontstond bovendien internationale ophef doordat chatbot Grok seksueel gemanipuleerde beelden van vrouwen en minderjarigen genereerde. De Europese Commissie startte hierover een onderzoek.
6. Conflicten met overheden. Brazilië blokkeerde X in 2024 tijdelijk wegens het niet naleven van rechterlijke bevelen. Na alsnog aan de eisen te hebben voldaan, kreeg X weer toegang tot het land.